pH ao tôm dao động mạnh: Dấu hiệu nguy hiểm người nuôi không nên chủ quan

pH ao tôm dao động mạnh là một trong những nguyên nhân phổ biến gây stress, giảm sức ăn và làm tôm dễ nhiễm bệnh trong suốt vụ nuôi. Nhiều ao nuôi vẫn duy trì pH trung bình trong ngưỡng cho phép (7.5–8.5) nhưng biên độ dao động ngày – đêm quá lớn, dẫn đến tôm bị sốc mà người nuôi không nhận ra ngay.

Trên thực tế, tôm thẻ chân trắng chịu được pH trong khoảng rộng, nhưng biên độ dao động không nên vượt quá 0.5 đơn vị/ngày. Nếu pH biến động 0.8–1.5 hoặc cao hơn, nguy cơ tôm nổi đầu, ăn yếu, cong thân, mềm vỏ và tăng khí độc là rất lớn.

Nguyên nhân khiến pH ao tôm dao động mạnh

Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp xử lý tận gốc thay vì chỉ “chữa cháy” tạm thời.

1. Mật độ tảo quá dày hoặc tảo bùng phát

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất khiến pH ao tôm dao động mạnh.

• Ban ngày: tảo quang hợp mạnh → hút CO₂ → pH tăng cao
• Ban đêm: tảo hô hấp → thải CO₂ → pH giảm mạnh

Ao có mật độ tảo dày thường xuất hiện tình trạng:

• pH chiều cao > 8.8
• pH sáng thấp < 7.5
• Biên độ chênh lệch lớn

2. Độ kiềm thấp

Độ kiềm đóng vai trò như “bộ đệm” giúp ổn định pH. Khi kiềm thấp (<80 mg/L), pH rất dễ biến động theo tảo và thời tiết.

Ao thiếu kiềm thường có biểu hiện:

• pH thay đổi nhanh sau mưa
• Tôm khó lột xác
• Môi trường thiếu ổn định

3. Mưa lớn kéo dài

Nước mưa có tính axit nhẹ, khi đổ xuống ao sẽ làm pH giảm đột ngột, đặc biệt ở các ao:

• Mực nước thấp
• Không có bờ che chắn
• Kiềm yếu

Sau mưa, nếu trời nắng gắt trở lại, pH có thể tăng nhanh trong ngày hôm sau.

4. Đáy ao nhiều chất hữu cơ

Thức ăn dư, phân tôm, xác tảo phân hủy tạo CO₂ và acid hữu cơ, làm pH giảm vào sáng sớm. Khi ban ngày tảo quang hợp mạnh, pH lại tăng cao → tạo biên độ dao động lớn.

5. Quản lý nước không hợp lý

• Thay nước đột ngột
• Bổ sung vôi không đúng liều
• Sử dụng hóa chất sai thời điểm

Những thao tác này có thể khiến pH ao tôm dao động mạnh trong thời gian ngắn.

Tác hại khi pH ao tôm dao động mạnh

Nếu không kiểm soát tốt, pH biến động lớn sẽ gây:

• Tôm nổi đầu sáng sớm
• Giảm ăn, chậm lớn
• Mềm vỏ, cong thân
• Tăng độc tính của NH₃
• Dễ bùng phát Vibrio, bệnh phân trắng

Đặc biệt, khi pH cao trên 8.8, khí NH₃ trở nên độc hơn nhiều lần, gây tổn thương mang và gan tụy tôm.

Cách ổn định pH ao nuôi tôm hiệu quả

1. Duy trì độ kiềm ổn định

• Kiềm lý tưởng: 100–150 mg/L
• Bổ sung Dolomite hoặc bicarbonate khi cần
• Không nâng kiềm quá nhanh trong một lần

Kiềm ổn định sẽ giúp hạn chế tình trạng pH ao tôm dao động mạnh.

2. Quản lý mật độ tảo hợp lý

• Không để nước quá đậm màu
• Định kỳ sử dụng vi sinh xử lý đáy
• Hạn chế dư thừa dinh dưỡng

Nếu tảo quá dày, cần xử lý giảm mật độ từ từ, tránh sốc tảo hàng loạt.

3. Tăng cường oxy hòa tan

Oxy tốt giúp:

• Ổn định hệ vi sinh
• Hạn chế phân hủy yếm khí
• Giảm phát sinh khí độc

Nên chạy quạt nước liên tục ban đêm và rạng sáng.

4. Quản lý đáy ao chặt chẽ

• Siphon đáy định kỳ
• Bổ sung vi sinh phân hủy hữu cơ
• Tránh để tích tụ bùn dày

Đáy ao sạch sẽ giúp giảm CO₂ và ổn định pH.

5. Đo pH 2 lần/ngày

Nên đo:

• 5–6h sáng
• 14–15h chiều
• Theo dõi biên độ dao động để có hướng xử lý kịp thời.

pH ao tôm dao động mạnh là dấu hiệu môi trường mất cân bằng, tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sức khỏe tôm và hiệu quả nuôi. Người nuôi cần kiểm soát tốt độ kiềm, mật độ tảo, đáy ao và oxy hòa tan để giữ pH ổn định trong biên độ an toàn. Chủ động phòng ngừa luôn hiệu quả và ít tốn kém hơn xử lý khi tôm đã bị sốc.